Uprkos raspravama o mogućim izlascima Francuske, Nizozemske ili Švedske iz EU, nijedna država nije krenula britanskim putem
U noći 23. juna 2016. godine nad Briselom se nadvila oluja. Dok su kiša i munje parale nebo iznad sjedišta Evropske unije, građani Ujedinjenog Kraljevstva glasali su za izlazak iz EU. Sljedeće jutro osvanulo je mirno, ali politička oluja tek je počinjala. Deset godina kasnije postavlja se pitanje: da li je Brexit više naštetio Velikoj Britaniji ili Evropskoj uniji, piše The Guardian.
Nigel Farage, tadašnji lider britanske stranke UKIP, proglasio je EU „propalim projektom“ i „mrtvacem“. Čelnici krajnje desnice poput Marine Le Pen u Francuskoj, Geerta Wildersa u Nizozemskoj i Mattea Salvinija u Italiji pozivali su svoje zemlje da slijede britanski primjer. Tadašnji bugarski premijer Bojko Borisov tvrdio je da će nakon Brexita uslijediti domino-efekt i da će u EU ostati samo Bugarska, Rumunija i Grčka.
Domino-efekt koji se nije dogodio
Uprkos raspravama o mogućim izlascima Francuske, Nizozemske ili Švedske iz EU, nijedna država nije krenula britanskim putem.
„Brexit je iz temelja promijenio Evropsku uniju. Napuštanje kluba više se ne smatra rješenjem, nego upozorenjem“, rekao je za Guardian Michael Roth, bivši njemački ministar za evropska pitanja.
Prema njegovim riječima, iskustvo Brexita pokazalo se toliko skupim, komplikovanim i štetnim da je interes za sličan potez u drugim državama članicama gotovo nestao.
Umjesto raspada, Evropska unija danas bilježi povećan interes za članstvo. Rat u Ukrajini i sigurnosne prijetnje dodatno su ojačali privlačnost evropskog projekta. EU je ovog mjeseca otvorio detaljne pristupne pregovore s Ukrajinom i Moldavijom, dok se izgledi za zemlje Zapadnog Balkana smatraju najboljim u posljednjoj deceniji.
Island razmatra referendum o nastavku pregovora za članstvo, a podrška pristupanju raste i u Norveškoj.
Lakše donošenje odluka
Charles Michel, bivši predsjednik Evropskog vijeća, priznaje da i dalje žali zbog britanske odluke, ali smatra da je Brexit pojednostavio proces donošenja odluka unutar EU.
„Brexit je olakšao donošenje odluka, u to nema sumnje“, rekao je Michel.
Prema njegovim riječima, izlazak Velike Britanije omogućio je snažniji razvoj zajedničke evropske sigurnosne i odbrambene politike, što se pokazalo važnim nakon ruske invazije na Ukrajinu.
Kao primjer navodi Evropski instrument mirovne pomoći, fond osnovan 2021. godine za finansiranje vojne opreme i operacija. Njegova vrijednost porasla je sa pet na 17 milijardi eura, uz dodatna sredstva za pomoć Ukrajini i jačanje evropske odbrane.
Ipak, Michel ističe da EU nedostaje britanski utjecaj u oblastima ekonomskih reformi i regulacije novih tehnologija poput umjetne inteligencije.
Konzervativne snage jačaju
Neki evropski euroskeptici danas također žale zbog Brexita. Nicola Procaccini, jedan od lidera Evropskih konzervativaca i reformista u Evropskom parlamentu, kaže da poštuje odluku britanskih birača, ali da ne vidi Italiju izvan Evropske unije.
Njegova stranka, Braća Italije, predvođena premijerkom Giorgiom Meloni, nekada je zagovarala napuštanje eurozone. Danas Meloni sarađuje s evropskim institucijama po pitanjima podrške Ukrajini, migracija i ekonomskih reformi.
Procaccini smatra da konzervativne snage jačaju unutar EU i kao primjer navodi strožije evropske politike prema ilegalnim migracijama.
Vrijeme za resetiranje odnosa
Deset godina nakon referenduma odnosi između Evropske unije i Ujedinjenog Kraljevstva znatno su stabilniji nego u godinama neposredno nakon Brexita.
Dvije strane planiraju održati samit 22. jula s ciljem „resetiranja“ odnosa. Na dnevnom redu trebali bi se naći sporazumi o veterinarskim standardima, povezivanju sistema trgovanja emisijama štetnih gasova te programima mobilnosti mladih.
Heather Grabbe, analitičarka instituta Bruegel i bivša savjetnica Evropske komisije, smatra da su unutrašnji izazovi Evropske unije danas veća prijetnja od Brexita.
„Velika Britanija bila je zahtjevan, ali pouzdan partner“, rekla je Grabbe.
Povratak u EU?
Iako su odnosi znatno bolji, povratak Velike Britanije u Evropsku uniju trenutno se ne smatra realnom političkom opcijom.
Charles Michel poručuje da bi EU pozitivno reagovao kada bi London jednog dana ozbiljno razmotrio povratak, ali naglašava da takva inicijativa mora doći iz same Britanije.
Prema njegovom mišljenju, koncept „globalne Britanije“ nije donio veću međunarodnu moć nego što ju je zemlja imala kao članica Evropske unije.
Jedan visoki evropski diplomata sažeo je današnje raspoloženje u Briselu riječima:
„Nedostaje nam Velika Britanija kada je riječ o slobodnoj trgovini, unutrašnjem tržištu i transatlantskim odnosima. Ali Brexit je sada činjenica i nema mjesta nostalgiji.“
Foto: ilustracija
