Evropsko tržište prirodnog gasa ponovo je pod pritiskom, a dodatnu neizvjesnost pred sezonu grijanja stvaraju osjetno manje zalihe i mogućnost hladnije zime.
Cijene prirodnog gasa u Evropi od početka godine porasle su za približno 120 posto, dok su skladišta trenutno popunjena znatno slabije nego što je uobičajeno za ovaj dio godine. Takva kombinacija mogla bi evropskim potrošačima donijeti skuplju sezonu grijanja i dodatno opteretiti energetsko tržište.
Terminski ugovori na nizozemskom TTF-u, glavnom evropskom referentnom tržištu za prirodni gas, 18. augusta dostigli su cijenu od oko 63,7 eura po megavatsatu.
Iako je riječ o nivou koji je daleko ispod rekordnih približno 350 eura po megavatsatu iz vremena energetske krize 2022. godine, razlog za zabrinutost predstavlja stanje evropskih rezervi.
Prema podacima organizacije Gas Infrastructure Europe, skladišta prirodnog gasa u Evropskoj uniji početkom augusta bila su popunjena oko 57,1 posto. To predstavlja izrazito nizak nivo za ovaj period godine i otežava stvaranje dovoljne sigurnosne rezerve prije početka zime.
Više faktora podiže cijene
Evropska unija i dalje nastoji da skladišta pred početak sezone grijanja budu popunjena do približno 90 posto kapaciteta, iako je članicama omogućena veća fleksibilnost kada je riječ o rokovima i odstupanjima u slučaju nepovoljnih tržišnih okolnosti.
Na rast cijene gasa trenutno utiče više faktora istovremeno.
Poremećaji na važnim transportnim pravcima, produženi zastoji na pojedinim norveškim gasnim poljima te nepovoljni vremenski uslovi povećali su nervozu na tržištu. Suša i visoke temperature dodatno su smanjile proizvodnju električne energije u hidroelektranama, dok je u pojedinim zemljama oslabila i proizvodnja iz nuklearnih postrojenja.
Istovremeno, ljetni toplotni valovi podigli su potrošnju električne energije zbog intenzivnijeg korištenja klima-uređaja.
To znači da gasne elektrane moraju proizvoditi više struje upravo u periodu kada bi evropske zemlje trebale koristiti raspoložive količine gasa za ubrzano punjenje podzemnih skladišta.
Evropa je spremnija nego 2022. godine
Uprkos nepovoljnim pokazateljima, evropski energetski sistem danas je otporniji nego tokom krize 2021. i 2022. godine.
Potrošnja prirodnog gasa smanjena je za približno 15 do 20 posto u odnosu na nivo iz 2021. godine, povećana je proizvodnja električne energije iz obnovljivih izvora, a evropske zemlje u međuvremenu su značajno proširile kapacitete za uvoz ukapljenog prirodnog gasa – LNG-a.
Zbog toga se scenario fizičke nestašice gasa trenutno smatra manje vjerovatnim nego prije nekoliko godina.
Ipak, vremenske prilike mogle bi biti presudan faktor. Duži period izrazito niskih temperatura povećao bi potrošnju za grijanje, ubrzao pražnjenje skladišta i mogao izazvati novi skok cijena na evropskom tržištu.
Prema procjenama Oxford Economicsa, prognoze cijena evropskog gasa mogle bi biti dodatno korigovane naviše. Prosječna cijena tokom četvrtog kvartala ove godine i prvog kvartala 2027. mogla bi se kretati oko 60 eura po megavatsatu, dok je ranija procjena iznosila približno 45 eura.
Sve će, međutim, u velikoj mjeri zavisiti od toga koliko će Evropa uspjeti povećati zalihe prije početka sezone grijanja, ali i od temperatura tokom predstojeće zime.
Foto: Ilustracija/Cazin.net
