Bivši komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske (VRS) i pravosnažno osuđeni ratni zločinac Ratko Mladić preminuo je u Hagu, gdje je služio kaznu doživotnog zatvora izrečenu pred Međunarodnim rezidualnim mehanizmom za krivične sudove.
Mladić je bio jedan od ključnih vojnih aktera i arhitekata ratnih zločina počinjenih u Bosni i Hercegovini između 1992. i 1995. godine.
Pravosnažna presuda
Njegova pravosnažna presuda predstavlja jedan od najznačajnijih sudskih dokumenata o najtežim zločinima počinjenim u Evropi nakon Drugog svjetskog rata.
Žalbeno vijeće u Hagu je 2021. godine u cijelosti potvrdilo prvostepenu presudu iz novembra 2017. godine. Mladić je tada proglašen krivim po 10 od ukupno 11 tačaka optužnice. Sud je utvrdio njegovu individualnu i komandnu krivičnu odgovornost za genocid, zločine protiv čovječnosti te kršenja zakona i običaja ratovanja.
Tačka 1: Genocid u bh. općinama (Jedina tačka po kojoj je oslobođen)
Optužnica je Mladića teretila za genocid nad Bošnjacima i Hrvatima u šest općina tokom 1992. godine: Prijedoru, Sanskom Mostu, Ključu, Kotor Varošu, Foči i Vlasenici. Iako je Sudsko vijeće utvrdilo da su na tim područjima počinjeni masovni progoni, istrijebljenja, ubistva i teški zločini u logorima poput Omarske, Keraterma i Trnopolja, većina sudija zaključila je da dokazi nisu dostigli potreban standard za dokazivanje specifične genocidne namjere (dolus specialis), odnosno namjere da se ta stanovništva unište u cijelosti ili djelimično kao nacionalna, etnička ili vjerska grupa.
Tačka 2: Genocid u Srebrenici (Osuđen)
Mladić je proglašen krivim za genocid počinjen u julu 1995. godine u Srebrenici. Sud je utvrdio da je bio ključni pokretač i komandant operacije tokom koje je sistematski pogubljeno više od 8.000 bošnjačkih muškaraca i dječaka. Dokazi su pokazali da je Mladić koordinirao snage VRS-a, prisustvovao odvajanju muškaraca od žena i djece u Potočarima te izdavao naredbe povezane s masovnim egzekucijama na lokacijama poput Kravice, Orahovca, Branjeva i Petkovaca. Zločin je pravno utvrđen kao dio udruženog zločinačkog poduhvata čiji je cilj bio uništenje bošnjačkog stanovništva Srebrenice.
Tačka 3: Progoni kao zločin protiv čovječnosti (Osuđen)
Ova tačka odnosi se na široku i sistematsku kampanju protjerivanja nesrpskog stanovništva s velikih područja Bosne i Hercegovine od 1992. do 1995. godine. Mladić je osuđen zbog svoje uloge u vojnim operacijama usmjerenim na etničko čišćenje općina širom BiH. Progoni su uključivali deportacije, prisilna zatvaranja u logorima, fizičko i psihičko zlostavljanje, silovanja, prisilni rad te namjerno uništavanje vjerskih i kulturnih objekata, uključujući džamije i katoličke crkve.
Zločini protiv čovječnosti
Tačka 4: Istrijebljenje kao zločin protiv čovječnosti (Osuđen)
Mladić je osuđen za zločin istrijebljenja, koji obuhvata masovna ubistva nesrpskog stanovništva velikih razmjera. Sud je utvrdio da su snage pod njegovom komandom sistematski i masovno ubijale civile i zarobljenike. To je uključivalo masovne egzekucije u logorima, na stratištima oko Srebrenice i u brojnim drugim općinama širom BiH, pri čemu su tijela žrtava potom primarno i sekundarno zakopavana u masovne grobnice s ciljem prikrivanja tragova zločina.
Tačka 5: Ubistvo kao zločin protiv čovječnosti (Osuđen)
Ova tačka odnosi se na planirana i namjerna ubistva civila i osoba koje nisu direktno učestvovale u neprijateljstvima tokom rata. Sudsko vijeće utvrdilo je Mladićevu odgovornost za brojne pojedinačne i grupne slučajeve ubistava počinjenih tokom napada na sela i gradove, u zatočeničkim objektima i tokom prisilnog premještanja stanovništva. Žrtve su ubijane u okviru kampanje progona i nasilja zasnovane na njihovoj etničkoj ili vjerskoj pripadnosti.
Tačka 6: Ubistvo kao kršenje zakona i običaja ratovanja (Osuđen)
Ova pravna kvalifikacija odnosi se na kršenje Ženevskih konvencija i međunarodnog humanitarnog prava. Mladić je osuđen za ubistva zarobljenih pripadnika Armije RBiH i HVO-a, kao i nenaoružanih civila koji su bili zaštićeni međunarodnim konvencijama. Sud je potvrdio da su snage pod njegovom komandom počinile brojna kršenja pravila ratovanja, uključujući pogubljenja zarobljenika umjesto njihovog tretiranja u skladu sa statusom ratnih zarobljenika.
Linije fronta
Tačka 7: Deportacija kao zločin protiv čovječnosti (Osuđen)
Mladić je proglašen krivim za prisilno i protivpravno premještanje desetina hiljada nesrba preko državnih granica Bosne i Hercegovine ili preko linija fronta. Cilj kampanje bio je trajno uklanjanje Bošnjaka i Hrvata s teritorija koje je srpsko rukovodstvo smatralo svojima. Stanovništvo je, pod prijetnjama smrću, granatiranjem i ucjenama, bilo primorano potpisivati dokumente kojima se odriče imovine prije deportacije.
Tačka 8: Nečovječna djela / Prisilno premještanje (Osuđen)
Ova tačka obuhvata protivpravno premještanje stanovništva unutar granica BiH, kao i stvaranje izuzetno teških i nepodnošljivih životnih uslova za civile. Snage pod Mladićevom komandom namjerno su uskraćivale hranu, vodu, lijekove i druge osnovne potrepštine civilnom stanovništvu enklava i opkoljenih područja, čime su ljude prisiljavale na bijeg i napuštanje svojih domova u uslovima teške fizičke i psihičke iscrpljenosti.
Tačka 9: Protupravno terorisanje civila (Osuđen)
Mladić je proglašen krivim za kršenje zakona i običaja ratovanja kroz kampanju terora nad stanovništvom Sarajeva koja je trajala gotovo četiri godine. Pod njegovom direktnom komandom, Sarajevsko-romanijski korpus VRS-a držao je grad u blokadi 1.425 dana, uz svakodnevne snajperske i artiljerijske napade. Sud je utvrdio da je cilj tih napada bio širenje straha među građanima Sarajeva, koji su živjeli u stalnoj opasnosti po svoje živote.
Tačka 10: Protupravni napadi na civile (Osuđen)
Mladić je osuđen za namjerno i neselektivno gađanje civilnih ciljeva i infrastrukture u Sarajevu. Artiljerijske i snajperske jedinice napadale su područja bez vojnog značaja. Presudom su obuhvaćeni i neki od najtežih napada i masakara u gradu, uključujući granatiranje pijace Markale, reda za hljeb u ulici Vase Miskina, redova za vodu, dječijih igrališta i bolnica. Tokom opsade Sarajeva poginulo je više od 11.000 civila, među kojima je bilo 1.601 dijete.
Tačka 11: Uzimanje talaca (Osuđen)
Mladić je osuđen za kršenje zakona i običaja ratovanja zbog zarobljavanja više od 200 pripadnika mirovnih snaga UN-a (UNPROFOR) i vojnih posmatrača tokom maja i juna 1995. godine. Po njegovom naređenju, pripadnici VRS-a vezivali su pripadnike UN-a za objekte od vojnog značaja, uključujući skladišta municije, komunikacijske tornjeve i mostove, koristeći ih kao živi štit kako bi pokušali spriječiti zračne napade NATO-a na položaje VRS-a.
Izbjegavao pravdi
Ratko Mladić je pravdi izbjegavao 16 godina nakon podizanja prve optužnice 1995. godine. Uhapšen je u maju 2011. godine u selu Lazarevo kod Zrenjanina u Srbiji, gdje se skrivao pod lažnim identitetom „Milorad Komadić“.
Njegovo izručenje Hagu predstavljalo je početak jednog od najznačajnijih i najopsežnijih suđenja u historiji međunarodnog krivičnog prava.
Tokom višegodišnjeg sudskog procesa saslušano je više stotina svjedoka, dok su sudu predstavljene desetine hiljada materijalnih dokaza, među kojima su bili snimci, presretnuti razgovori i vojni dnevnici.
Ti dokazi potvrdili su njegovu ključnu komandnu ulogu. Iako je odbrana tokom procesa pokušavala osporiti njegovu odgovornost, između ostalog pozivajući se na njegovo zdravstveno stanje, Haški tribunal i njegov pravni nasljednik, Mehanizam u Hagu, donijeli su konačnu pravosnažnu odluku kojom je Mladić osuđen za neke od najtežih zločina počinjenih tokom rata u Bosni i Hercegovini.
FOTO: X
