Važni zakonski uslovi
Pravo na penziju u Republici Srpskoj zavisi od više zakonom propisanih kriterija, koji se razlikuju u zavisnosti od toga da li je riječ o starosnoj, invalidskoj ili porodičnoj penziji. Osim godina života i radnog staža, u pojedinim slučajevima presudni su zdravstveno stanje ili porodične okolnosti, prenose Nezavisne novine.
Sve uslove definiše Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju Republike Srpske, a zbog brojnih posebnih pravila i izuzetaka građanima se savjetuje da prije podnošenja zahtjeva provjere ispunjavaju li zakonske uslove.
Starosnu penziju mogu ostvariti osiguranici koji imaju navršenih 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja. Zakon, međutim, predviđa i mogućnost ranijeg penzionisanja za određene kategorije.
Tako pravo na starosnu penziju imaju i osobe koje navrše 60 godina života uz 40 godina penzijskog staža, dok žene mogu ostvariti pravo sa 58 godina života i najmanje 35 godina staža osiguranja.
Poseban režim važi za radnike koji su bili zaposleni na poslovima sa stažom osiguranja s uvećanim trajanjem. Njima se starosna granica umanjuje za period uvećanog staža, ali ne može biti niža od 55 godina.
Visina starosne penzije određuje se prema ličnim bodovima osiguranika i vrijednosti opšteg boda koja važi na dan ostvarivanja prava.
Pravo na invalidsku penziju
Invalidska penzija namijenjena je osiguranicima koji su zbog bolesti ili povrede van rada potpuno izgubili radnu sposobnost prije nego što su ispunili uslove za starosnu penziju.
Za ostvarivanje ovog prava potrebno je najmanje pet godina staža osiguranja ili deset godina penzijskog staža. Osiguranici mlađi od 35 godina pravo mogu ostvariti već sa dvije godine staža osiguranja.
Ako je invalidnost nastala usljed povrede na radu ili profesionalnog oboljenja, dužina penzijskog staža nije uslov za ostvarivanje ovog prava.
Iznos invalidske penzije obračunava se po istim pravilima kao i starosna penzija.
Ko može dobiti porodičnu penziju
Porodična penzija pripada članovima porodice preminulog osiguranika koji je ispunjavao uslove za invalidsku penziju ili korisnika starosne odnosno invalidske penzije.
Ovo pravo mogu ostvariti bračni supružnici, razvedeni ili vanbračni partneri kojima je sudskom odlukom priznato pravo na izdržavanje, djeca te roditelji koje je preminuli izdržavao.
Udovica može ostvariti pravo ako je u trenutku smrti supruga navršila 50 godina života, ako je potpuno nesposobna za privređivanje ili brine o djetetu koje koristi porodičnu penziju. Zakon predviđa i druge situacije u kojima pravo može biti priznato naknadno.
Za udovce važe gotovo ista pravila, ali je starosna granica 60 godina, odnosno 55 godina u pojedinim slučajevima.
Djeca imaju pravo na porodičnu penziju do 15. godine života, a ako se redovno školuju, mogu je primati do završetka školovanja, najduže do navršene 26. godine. Djeca kod koje nastupi trajna nesposobnost za samostalan život i rad zadržavaju ovo pravo dok takvo stanje traje.
Zakon predviđa i posebne slučajeve u kojima porodičnu penziju mogu ostvariti razvedeni supružnici ili vanbračni partneri sa pravosnažno dosuđenim pravom na izdržavanje, kao i dijete rođeno nakon smrti osiguranika ili korisnika penzije, ukoliko su ispunjeni zakonski uslovi.
Cilj ovih zakonskih rješenja je osigurati socijalnu zaštitu građanima koji ispunjavaju uslove za penzionisanje, ali i članovima njihovih porodica nakon smrti osiguranika ili korisnika penzije.
