Petak 13. novembar 2026. godine za mnoge je samo još jedan dan u kalendaru, ali ovaj datum ima posebno mjesto u historiji jednog neobičnog naučnog predviđanja. Naime, prije više od šest decenija naučnici su objavili rad u kojem su upravo današnji datum označili kao trenutak kada bi svjetska populacija, ukoliko nastavi rasti dotadašnjim tempom, mogla matematički dostići beskonačnost.
Petak 13. već decenijama izaziva nelagodu kod ljudi širom svijeta. Crne mačke, razbijena ogledala, prolazak ispod ljestvi i izbjegavanje važnih odluka samo su neka od praznovjerja koja se povezuju s ovim datumom.
Ipak, ovogodišnji novembarski petak 13. ima dodatnu zanimljivost. Riječ je o trećem petku 13. u 2026. godini, nakon februara i marta. Tri takva datuma u jednoj godini ujedno su i najveći mogući broj.
Naučni rad iz 1960. godine nosio dramatičan naslov
Posebnu pažnju privlači istraživanje objavljeno 4. novembra 1960. godine u prestižnom naučnom časopisu Science.
Heinz von Foerster, Patricia M. Mora i Lawrence W. Amiot objavili su rad pod naslovom „Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026“, odnosno „Sudnji dan: petak, 13. novembar 2026“.
Njihova računica zasnivala se na tadašnjem trendu ubrzanog rasta svjetske populacije. Prema matematičkom modelu, ukoliko bi se taj obrazac nastavio, broj stanovnika na Zemlji približio bi se beskonačnosti upravo 13. novembra 2026. godine.
Međutim, to nije bilo predviđanje fizičkog kraja svijeta.
U narednim decenijama stopa rasta stanovništva počela je usporavati, a stvarnost se udaljila od projekcije koju su naučnici napravili. Danas je jasno da se dramatičan scenario iz rada neće ostvariti.
Zašto se ljudi plaše baš petka 13?
Porijeklo praznovjerja nije potpuno razjašnjeno, ali se negativna reputacija ovog datuma najčešće povezuje s kombinacijom dva vjerovanja.
Broj 13 u zapadnoj tradiciji dugo se smatrao nesretnim. Jedno od poznatijih objašnjenja povezuje se s Posljednjom večerom, na kojoj je bilo 13 osoba, uključujući Isusa i Judu, koji ga je izdao.
Petak se, s druge strane, u kršćanskoj tradiciji povezuje s raspećem Isusa Krista.
Kombinacija nesretnog broja i dana u sedmici tako je vremenom postala simbol loše sreće.
Jedna od poznatih historijskih priča povezuje petak 13. i s hapšenjem vitezova templara. Francuski kralj Filip IV naredio je njihova masovna hapšenja u petak, 13. oktobra 1307. godine.
Ipak, historičari nemaju čvrste dokaze da je upravo taj događaj stvorio praznovjerje koje danas poznajemo.
Postoji čak i naziv za strah od ovog datuma
Strah od broja 13 naziva se triskaidekafobija, dok se za strah od petka 13. koristi izraz paraskevidekatriafobija.
Praznovjerje je toliko rasprostranjeno da pojedini hoteli i visoke zgrade izbjegavaju označavanje 13. sprata, dok neki ljudi odgađaju putovanja, vjenčanja ili važne poslovne odluke.
Zanimljivo je da petak 13. nema jednako negativnu reputaciju u svim dijelovima svijeta. U Španiji se, naprimjer, nesretnim smatra utorak 13, dok se u Italiji posebno zazire od broja 17.
Da li je ovaj datum zaista nesretniji od drugih?
Uprkos brojnim pričama, nema uvjerljivih naučnih dokaza da se na petak 13. događa više nesreća nego drugim danima.
Psiholozi dio ovog fenomena objašnjavaju načinom na koji ljudi pamte događaje. Kada unaprijed očekujemo nesreću, mnogo lakše primjećujemo i pamtimo negativne stvari koje se dogode upravo tog dana.
Zato će neko kvar automobila ili nezgodu na petak 13. možda povezati s praznovjerjem, dok bi isti događaj nekog drugog datuma smatrao običnom slučajnošću.
Za jedne je, dakle, današnji dan razlog za dodatni oprez, a za druge samo još jedan petak.
Jedno je sigurno: nema naučnog razloga da zbog datuma 13. novembra mijenjate svoje planove.
FOTO: Ilustracija
