U Parizu je u utorak održan sastanak takozvane Koalicije voljnih, koju čine uglavnom evropski lideri, a kojoj su prisustvovali i izaslanici američkog predsjednika Donalda Trampa (Donald Trump).
Cilj sastanka bio je pokušaj dodatnog pomaka ka održivom mirovnom sporazumu za Ukrajinu.
Iako je ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski (Volodymyr Zelensky) insistirao da je plan za okončanje rata s Rusijom „90 posto dovršen“, niko od prisutnih nije želio rizikovati udaljavanje Amerikanaca iz pregovaračkog procesa, navodi BBC u svojoj analizi.
Veliki problem
Ipak, nad tim svečanim i blještavim pariškim susretom nadvio se veliki problem – Grenland.
Grenland je najveći otok na svijetu, čak šest puta veći od Njemačke. Smješten je na Arktiku, ali ima status autonomne teritorije unutar Danske.
Američki predsjednik Tramp, međutim, insistira da želi Grenland, tvrdeći pritom da mu je on nužan za nacionalnu sigurnost Sjedinjenih Američkih Država.
Među učesnicima pariškog sastanka bila je i danska premijerka Mete Frederiksen (Mette Frederiksen). Ona je važna saveznica mnogih evropskih lidera, ali i značajan NATO partner Ujedinjenog Kraljevstva.
Nijedna od tih država ne želi otvoreno antagonizirati Trampa. Ipak, kako političke tenzije rastu i u Vašingtonu i u Kopenhagenu, šest velikih evropskih sila – među kojima su Ujedinjeno Kraljevstvo, Francuska i Njemačka – objavilo je zajedničku izjavu na marginama razgovora o Ukrajini.
U toj izjavi poručeno je da se sigurnost na Arktiku mora osiguravati kolektivno, zajedno s NATO saveznicima, uključujući i Sjedinjene Američke Države, te da su pitanja koja se odnose na Dansku i Grenland isključivo stvar odluka Danske i Grenlanda.
Trampove ambicije
No postavilo se pitanje – je li to bilo dovoljno da obuzda Trampove ambicije?
Odgovor je stigao veoma brzo: nije.
Bijela kuća objavila je vlastito saopćenje u kojem navodi da „razmatra niz opcija“ za preuzimanje Grenlanda, uključujući i jednostrane poteze, među kojima je i kupovina otoka.
Posebno uznemirujuće za evropske lidere bilo je upozorenje glasnogovornice Bijele kuće Karolin Levit (Karoline Leavitt) da je „korištenje američke vojske uvijek opcija kojom raspolaže vrhovni zapovjednik“.
Iako Tramp i ranije nije krio interes za Grenland, tokom njegovog prvog mandata mnogi su u Evropi, iza zatvorenih vrata, tu ideju ismijavali.
Nakon kontroverzne vojne intervencije Trampove administracije u Venecueli proteklog vikenda, više se niko ne smije.
Evropa pod rizikom da bude zgažena
Danska premijerka poručila je da Trampove namjere u vezi s Grenlandom treba shvatiti krajnje ozbiljno, a evropski lideri napustili su Pariz vidljivo uznemireni.
Ironija situacije, piše BBC, ogleda se u činjenici da evropski i međunarodni lideri – uključujući rukovodstva NATO-a i Evropske unije – pokušavaju uvjeriti Trampovu administraciju da pomogne u očuvanju suvereniteta jedne evropske države, Ukrajine, dok istovremeno Sjedinjene Američke Države vojno interveniraju u suverenoj Venecueli, hapse njenog predsjednika i otvoreno prijete suverenitetu druge evropske zemlje – Danske.
Situaciju dodatno pogoršava činjenica da su Danska i SAD saveznice unutar NATO-a.
Iz Kopenhagena poručuju da bi jednostrano preuzimanje Grenlanda od strane Trampove administracije značilo kraj transatlantskog odbrambenog saveza na kojem se Evropa oslanja još od završetka Drugog svjetskog rata.
Nije pobornik NATO-a
Mnogi podsjećaju da Tramp nikada nije bio veliki pobornik NATO-a.
Danska je pokušala uspostaviti dijalog s Trampovom administracijom o Grenlandu. Sjedinjene Američke Države već imaju vojnu bazu na tom otoku, uspostavljenu početkom Hladnog rata. Broj američkog osoblja smanjen je s oko 10.000 na današnjih dvjestotinjak, a Washington je godinama optuživan da zanemaruje arktičku sigurnost – sve do sada.
S druge strane, Danska je nedavno najavila ulaganje od četiri milijarde dolara u odbranu Grenlanda, uključujući brodove, dronove i zrakoplove.
Trampova administracija, međutim, nije pokazala interes za razgovore.
U nedjelju je Tramp ponovio da je Grenland „trenutno izuzetno strateški“, tvrdeći da je „prekriven ruskim i kineskim brodovima“ te da je „nužan za američku nacionalnu sigurnost jer Danska to nije u stanju osigurati“.
Danska ove tvrdnje odlučno odbacuje.
Jedan zvaničnik Evropske unije, koji je želio ostati anoniman, izjavio je za BBC: „Ova situacija još jednom je ogolila temeljnu evropsku slabost u odnosu na Trampa.“
Iako su nordijske zemlje odmah verbalno stale u odbranu Danske, evropska „velika trojka“ – London, Pariz i Berlin – u početku je šutjela.
Britanski premijer Kir Starmer (Keir Starmer) tek je u ponedjeljak poručio da samo Danska i Grenland imaju pravo odlučivati o budućnosti otoka, dok je njemački kancelar Fridrih Merc (Friedrich Merz) ranije iznosio slične stavove.
Predsjednik Francuske Emanuel Makron (Emmanuel Macron) posjetio je Grenland u decembru kao znak solidarnosti s Danskom, a sada je stigla i zajednička izjava evropskih lidera.
Ipak, u toj izjavi izostala je direktna kritika Sjedinjenih Američkih Država.
- Da je postojala zajednička izjava svih 27 članica EU-a, uz NATO saveznicu Veliku Britaniju, u odbranu danskog suvereniteta, to bi Washingtonu poslalo snažnu poruku - rekao je za BBC Kamil Grand (Camille Grande) iz Evropskog vijeća za vanjske odnose.
Izjavu je, međutim, potpisalo samo šest evropskih saveznika Danske.
U tome se, kako navodi BBC, krije suština problema. Trampov direktan, a neki bi rekli i nasilnički stil, učinio je evropske lidere izrazito nervoznima.
Umjesto zajedničkog otpora, većina bira strategiju „upravljanja“ američkim predsjednikom, strahujući od posljedica po bilateralne odnose.
U svijetu politike velikih sila, u kojem dominiraju SAD i Kina, uz Rusiju i Indiju, Evropa sve više djeluje kao posmatrač sa strane – uz rizik da bude zgažena.
Foto: Youtube/Screenshot
